عطا ملك جوينى
140
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسى ) ( ط دنياى كتاب )
ابريز « 1 » مىنمود « 2 » ارزيز « 3 » گشت ، امروز بفرّ دولت پادشاه جهانافروز اگر در گوشهء كاردزنى « 4 » است كار زنى « 5 » پيشه گرفتست و هركجا داعى « 6 » ناعى « 7 » و هر رفيقى « 8 » رقيقى « 9 » شده ، صاحب دعوتان اسماعيلى ذبيح شمشيرزنان احمدى گشته ، مولاناشان كه اللّهم مولانا « 10 » فاها بفيهم « 11 »
--> ( 1 ) كذا فى ج د ، آ ز ح با تنقيط ناقص ، ه بياض بجاى آن ، - ابريز به عربى بمعنى طلاى خالص است ، ( 2 ) كذا فى ج ه ، د ز ح : مىنمودند ، آ : بود ، ( 3 ) كذا فى ج د ه ، باقى نسخ با تنقيط ناقص ، ( 4 ) كذا فى ح ، آ ز : كاردزنى ، ه : كاروزنى ، د ج ندارند ، ( 5 ) كذا فى آ ز ، ج ح : كاردزنى ه : زنى ( بدون « كار » ) ، د جمله را ندارد ، - گويا كار زنى باضافه بايد خواند يعنى كار زنانه يعنى مثل زنان از انظار محجوب و متوارى شدهاند براى حفظ جان خود ، وصّاف در همين موضوع گويد ( ص 29 ) : « مسلمانان كه در رباع و اصقاع از ترس كارد زنان ايشان چون كار زنان احتجاب پيشه داشتند بدست رفاهيت بستر استنامت فرش كردند » ، ( 6 ) كذا فى خمس نسخ ، ز : داغى ، - داعى از اصطلاحات باطنيّه و از جملهء درجات و القاب و مناصب ايشان بوده است مثل مأذون و حجّت و امام و اساس و ناطق ، و شرح آن در جامع التّواريخ جلد اسماعيليّه مسطور است ، ( 7 ) تنقيط قياسى مظنون ، آ ح : باعى ؟ ؟ ؟ ، د : باعى ، ه ز : باغى ، ج : داعى ، - ناعى بمعنى كسى است كه خبر مرگ كسى را ميدهد ، يعنى هركجا داعيى بود جارچى مرگ و منادى موت گرديد ، ( 8 ) كذا فى ج ه ح ، آ : رفيقى ؟ ؟ ؟ ، د : رفقى ، ز : نرفيقى ؟ ؟ ؟ ، - « رفيق » از اصطلاحات باطنيّهء ايران و ظاهرا بمعنى مطلق همكيش و هممذهب ايشان بوده است ما بين خودشان ، ( 9 ) كذا فى ج ه ، آ ز : رفيقى ؟ ؟ ؟ ، ح : رفيقى ، د : رفقى ، - رقيق بمعنى بنده و عبد است ، ( 10 ) كذا فى جميع النّسخ ، - چنان كه از كتب تواريخ استنباط مىشود خلفا و ملوك اسمعيليّه را در مصر و ايران اتباع ايشان به « مولانا » و « مولى » خطاب ميكردهاند ولى از اينجا برميآيد ( اگر ادّعاى جوينى تهمت صرف نباشد ) كه « اللّهم مولانا » نيز بريشان اطلاق مىنمودهاند كه حاكى از نوعى اعتقاد بالوهيّت ايشان بوده است ، ( 11 ) ج : فاها بفيهم ، آ ز با تنقيط ناقص ، ح : فاها تفهيم ، ه : فالقا بفيهم ، د : بعنهم ، - فاها بفيهم جملهء دعائيّه است يعنى خاك بر دهانشان يا سنگ بر دهانشان و نحو ذلك ، قال فى اللّسان « و من امثالهم من باب الدّعاء على الرّجل فاها لفيك تريد فا الدّاهية قال سيبويه فاها لفيك غير منوّن انّما يريد فا الدّاهية و قيل معناه الخيبة لك و اصله انّه يريد جعل اللّه بفيك الأرض كما يقال بفيك الحجر و حكى فاها بفيك منوّنا اى الصق اللّه فاك بالارض » انتهى باختصار ،